Giới thiệuChương trìnhBáo cáo viênNhà tài trợLiên hệĐăng ký
EN VI
Trang chủ/Tin tức/KỸ THUẬT TẠO HÌNH MÔ TUYẾN TRÊN NGỰC SA TRỄ
Tin tức

PARS

Tin tức

Chi tiết

KỸ THUẬT TẠO HÌNH MÔ TUYẾN TRÊN NGỰC SA TRỄ

2026-10-16

KỸ THUẬT TẠO HÌNH MÔ TUYẾN TRÊN NGỰC SA TRỄ - Bác sĩ Trương Văn Phụng

I. Mở đầu:

  1. Đặt vấn đề (Introduction):

Sa trễ tuyến vú (breast ptosis) là tình trạng biến đổi hình thái tuyến vú, đặc trưng bởi sự di chuyển xuống thấp của phức hợp núm–quầng vú (nipple–areola complex, NAC) và/hoặc nhu mô tuyến vú so với vị trí giải phẫu bình thường. Đây là một trong những biến đổi hình thái thường gặp của tuyến vú, có liên quan đến quá trình lão hóa, thai kỳ, biến động cân nặng và những thay đổi về thể tích tuyến vú. Tùy theo vị trí núm vú so với nếp lằn dưới vú (inframammary fold, IMF) và sự phân bố nhu mô, sa trễ tuyến vú có thể được phân thành các mức độ khác nhau theo hệ thống phân loại Regnault [1].

Sự hình thành sa trễ tuyến vú có cơ chế đa yếu tố, liên quan đến những thay đổi về đặc tính đàn hồi của da, hệ thống mô liên kết nâng đỡ và thể tích nhu mô tuyến vú. Các yếu tố như tuổi, chỉ số khối cơ thể, số lần mang thai, kích thước tuyến vú, giảm cân đáng kể và hút thuốc lá đã được ghi nhận có mối liên quan với tình trạng sa trễ trong các nghiên cứu lâm sàng [2]. Những biến đổi này dẫn đến sự mất cân đối giữa bao da và nhu mô, biểu hiện bằng giảm độ đầy cực trên, kéo dài cực dưới và thay đổi vị trí phức hợp núm–quầng vú.

Phẫu thuật treo sa trễ tuyến vú (mastopexy) nhằm cải thiện hình dạng và vị trí tuyến vú thông qua việc điều chỉnh bao da, tái cấu trúc nhu mô và định vị lại phức hợp núm–quầng vú. Bên cạnh mục tiêu cải thiện hình thể và sự cân xứng hai bên, phẫu thuật cần bảo đảm tưới máu, bảo tồn tối đa cảm giác của phức hợp núm–quầng vú và hạn chế các biến chứng sau phẫu thuật. Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào mức độ sa trễ, thể tích nhu mô, chất lượng da, lượng da dư và đặc điểm hình thái của từng bệnh nhân [3].

Trong số các phương pháp hiện nay, kỹ thuật treo sa trễ tuyến vú theo mẫu Wise (Wise pattern), tạo đường sẹo hình chữ T ngược (inverted – T), là một lựa chọn thường được áp dụng ở những trường hợp sa trễ mức độ nhiều hoặc có lượng da dư đáng kể. Kỹ thuật này cho phép điều chỉnh bao da theo cả chiều đứng và chiều ngang, đồng thời có thể kết hợp với nhiều loại cuống nuôi khác nhau nhằm duy trì tưới máu cho phức hợp núm–quầng vú. Tuy nhiên, kết quả phẫu thuật phụ thuộc vào thiết kế đường mổ, lựa chọn cuống nuôi, kỹ thuật tái cấu trúc nhu mô và kiểm soát sức căng tại các đường khâu [3].

  1. Mục tiêu (Objectives):

Bài viết nhằm tổng quan cơ sở giải phẫu, cơ chế hình thành và phân loại sa trễ tuyến vú theo Regnault, đồng thời phân tích các nguyên tắc đánh giá lâm sàng, chỉ định và lựa chọn phương pháp phẫu thuật treo sa trễ tuyến vú. Trên cơ sở so sánh đặc điểm, ưu điểm và hạn chế của các kỹ thuật quanh quầng vú (periareolar), đường dọc (vertical) và chữ T ngược (inverted – T), bài viết tập trung trình bày kỹ thuật Wise pattern, bao gồm nguyên tắc thiết kế đường mổ, lựa chọn cuống nuôi phức hợp núm–quầng vú, tái cấu trúc nhu mô và các biện pháp dự phòng, xử trí biến chứng.

II. Giải phẫu ứng dụng và cơ chế bệnh sinh (Applied Anatomy and Pathophysiology of Breast Ptosis):

  1. Giải phẫu ứng dụng (Applied Anatomy):

Tuyến vú nằm trong lớp mô dưới da của thành ngực trước, được cấu tạo bởi nhu mô tuyến, mô mỡ và hệ thống mô liên kết nâng đỡ. Hình dạng tuyến vú được duy trì nhờ sự phối hợp giữa đặc tính đàn hồi của da, hệ thống cân nông (superficial fascial system) và các dây chằng treo Cooper (Cooper's suspensory ligaments). Các cấu trúc này hình thành mạng lưới nâng đỡ ba chiều, liên kết nhu mô với bao da và các cấu trúc cân của thành ngực, góp phần duy trì hình dạng và vị trí tuyến vú [4]. Nếp lằn dưới vú (IMF) là một mốc giải phẫu quan trọng trong đánh giá mức độ sa trễ và thiết kế phẫu thuật [1].

Hệ thống cấp máu tuyến vú chủ yếu xuất phát từ các nhánh của động mạch ngực trong, động mạch ngực ngoài và các động mạch gian sườn, tạo thành mạng lưới nối thông trong nhu mô và dưới da [3]. Phức hợp núm–quầng vú nhận cảm giác chủ yếu từ các nhánh thần kinh gian sườn, đặc biệt là nhánh bì ngoài của thần kinh gian sườn IV [5]. Hiểu biết về hệ thống mạch máu và thần kinh có vai trò quan trọng trong lựa chọn cuống nuôi (pedicle), bảo đảm tưới máu và bảo tồn tối đa cảm giác của phức hợp núm–quầng vú trong phẫu thuật mastopexy [3,5].

  1. Cơ chế hình thành sa trễ tuyến vú (Pathophysiology of Breast Ptosis):

Sa trễ tuyến vú là hậu quả của sự biến đổi đồng thời giữa bao da, hệ thống mô liên kết nâng đỡ và thể tích nhu mô tuyến vú. Quá trình lão hóa và sự kéo giãn kéo dài làm thay đổi đặc tính đàn hồi của da, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng nâng đỡ của dây chằng Cooper và hệ thống cân nông. Dưới tác động của trọng lực, những biến đổi này góp phần gây giảm độ đầy cực trên, kéo dài cực dưới và dịch chuyển nhu mô tuyến vú xuống thấp [4].

Bên cạnh đó, sự thay đổi thể tích tuyến vú trong thai kỳ, sau sinh hoặc sau giảm cân đáng kể có thể dẫn đến mất cân đối giữa bao da và nhu mô. Khi thể tích nhu mô giảm nhưng bao da không co hồi tương ứng, tình trạng sa trễ trở nên rõ rệt hơn. Trường hợp nhu mô tuyến vú sa xuống dưới nếp lằn dưới vú trong khi núm vú vẫn nằm ngang hoặc phía trên nếp lằn được gọi là sa trễ giả (pseudoptosis) [1].

Các yếu tố như tuổi, chỉ số khối cơ thể (BMI), số lần mang thai, kích thước tuyến vú, giảm cân đáng kể và hút thuốc lá đã được ghi nhận có mối liên quan với sa trễ tuyến vú. Tuy nhiên, nghiên cứu của Rinker và cộng sự không xác định việc cho con bú là yếu tố nguy cơ độc lập có ý nghĩa thống kê [2].

III. Phân loại sa trễ tuyến vú (Classification of breast ptosis):

Năm 1976, Regnault đề xuất hệ thống phân loại sa trễ tuyến vú dựa trên tương quan giữa vị trí núm vú, nếp lằn dưới vú (inframammary fold, IMF) và bờ dưới tuyến vú. Đây là hệ thống phân loại được sử dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng, giúp xác định mức độ sa trễ và định hướng lựa chọn phương pháp phẫu thuật [1,6].

Bảng. Phân loại sa trễ tuyến vú theo Regnault [1,6].

Phân loại

Đặc điểm lâm sàng

Độ I – Nhẹ (Mild ptosis)

Núm vú nằm ngang hoặc thấp hơn IMF không quá 1 cm, nhưng vẫn cao hơn bờ dưới tuyến vú.

Độ II – Trung bình (Moderate ptosis)

Núm vú nằm dưới IMF khoảng 1–3 cm, nhưng vẫn cao hơn điểm thấp nhất của tuyến vú.

Độ III – Nặng (Severe ptosis)

Núm vú nằm dưới IMF và ở vị trí thấp nhất của tuyến vú, thường thấp hơn IMF trên 3 cm.

Sa trễ giả (Pseudoptosis)

Núm vú vẫn nằm phía trên IMF, trong khi phần lớn nhu mô tuyến vú sa xuống dưới nếp lằn.

Bên cạnh sa trễ thực sự (true ptosis), Regnault còn mô tả sa trễ một phần (partial ptosis), trong đó cực dưới tuyến vú sa xuống nhưng vị trí núm vú chưa thay đổi tương ứng [1].

Mặc dù có tính ứng dụng cao, phân loại Regnault chủ yếu dựa vào vị trí núm vú và chưa phản ánh đầy đủ mức độ dư da, thể tích và sự phân bố nhu mô tuyến vú. Do đó, việc lựa chọn kỹ thuật mastopexy cần kết hợp phân độ sa trễ với đánh giá hình thái tuyến vú và các đặc điểm giải phẫu của từng bệnh nhân [6].

IV. Đánh giá trước phẫu thuật (Preoperative assessment)

Đánh giá trước phẫu thuật là bước quan trọng trong việc xác định chỉ định và lựa chọn kỹ thuật treo sa trễ tuyến vú (mastopexy). Quá trình này cần xem xét toàn diện mức độ sa trễ, đặc điểm bao da, thể tích nhu mô, sự cân xứng hai bên và mong muốn thẩm mỹ của bệnh nhân. Bên cạnh đó, việc nhận diện các yếu tố nguy cơ và bệnh lý tuyến vú đi kèm có vai trò quan trọng trong bảo đảm an toàn và tối ưu hóa kết quả phẫu thuật [7].

  1. Thăm khám lâm sàng và đánh giá hình thái tuyến vú

Thăm khám được thực hiện ở tư thế đứng hoặc ngồi thẳng, hai tay thả lỏng, nhằm đánh giá vị trí phức hợp núm–quầng vú (NAC) so với nếp lằn dưới vú (IMF), mức độ dư da, chất lượng mô mềm và sự phân bố nhu mô giữa cực trên và cực dưới. Đồng thời, cần ghi nhận những bất đối xứng về thể tích, hình dạng tuyến vú, vị trí núm vú và đặc điểm thành ngực [7].

Các thông số nhân trắc được đo ở cả hai bên nhằm lượng hóa mức độ biến dạng và hỗ trợ thiết kế phẫu thuật [7,8].

Bảng. Các thông số nhân trắc thường sử dụng trong đánh giá trước phẫu thuật mastopexy.

Thông số

Ý nghĩa lâm sàng

Khoảng cách hõm ức–núm vú (SN–N)

Đánh giá vị trí núm vú và mức độ bất đối xứng hai bên.

Khoảng cách núm vú–nếp lằn dưới vú (N–IMF)

Đánh giá chiều dài cực dưới và mức độ dư da.

Chiều rộng nền tuyến vú (Breast base width)

Xác định kích thước nền tuyến vú, hỗ trợ lập kế hoạch tái cấu trúc nhu mô.

Đường kính quầng vú (Areolar diameter)

Đánh giá kích thước quầng vú và nhu cầu điều chỉnh trong phẫu thuật.

Vị trí nếp lằn dưới vú (IMF position)

Xác định ranh giới cực dưới và hỗ trợ thiết kế đường mổ.

Ngoài các thông số đo, cần đánh giá độ đàn hồi của da, tình trạng rạn da, mật độ và thể tích nhu mô, mức độ giảm độ đầy cực trên cũng như vị trí nền tuyến vú trên thành ngực. Hình ảnh chụp trước phẫu thuật ở các tư thế tiêu chuẩn giúp ghi nhận đặc điểm ban đầu và hỗ trợ đánh giá kết quả sau phẫu thuật [7].

  1. Đánh giá bệnh nhân và các yếu tố nguy cơ:

Khai thác bệnh sử cần tập trung vào tiền sử mang thai, cho con bú, biến động cân nặng, phẫu thuật tuyến vú trước đó, bệnh lý toàn thân, tình trạng hút thuốc lá và các thuốc đang sử dụng. Đặc biệt, tiền sử phẫu thuật tuyến vú có thể làm thay đổi hệ thống mạch máu nuôi dưỡng NAC, ảnh hưởng trực tiếp đến việc lựa chọn cuống nuôi trong phẫu thuật tiếp theo [7].

Các yếu tố như hút thuốc lá, đái tháo đường kiểm soát kém, rối loạn lành thương, tình trạng dinh dưỡng không bảo đảm và cân nặng chưa ổn định cần được đánh giá, tối ưu hóa trước phẫu thuật. Đồng thời, cần khai thác tiền sử cá nhân và gia đình về ung thư vú, thăm khám phát hiện bất thường tuyến vú và chỉ định chẩn đoán hình ảnh phù hợp với tuổi, nguy cơ cũng như các khuyến cáo sàng lọc hiện hành [7,9].

  1. Xác định mục tiêu và định hướng lựa chọn kỹ thuật:

Việc lập kế hoạch phẫu thuật cần dựa trên mức độ sa trễ, lượng da dư, thể tích nhu mô và mong muốn thay đổi kích thước tuyến vú của bệnh nhân. Mastopexy đơn thuần thường phù hợp khi thể tích tuyến vú hiện tại đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ; trường hợp thiếu thể tích có thể cân nhắc kết hợp tăng thể tích, trong khi tuyến vú quá lớn có thể cần phối hợp thu gọn tuyến vú [7].

Đối với những trường hợp sa trễ mức độ nhiều, dư da đáng kể hoặc kéo dài cực dưới rõ rệt, kỹ thuật Wise pattern với đường sẹo chữ T ngược cho phép điều chỉnh bao da theo cả chiều đứng và chiều ngang. Tuy nhiên, lựa chọn kỹ thuật cần cân nhắc đồng thời khả năng tái cấu trúc nhu mô, bảo tồn tưới máu NAC, đặc điểm sẹo và nguy cơ biến chứng của từng bệnh nhân [3,9].

V. Các kỹ thuật phẫu thuật treo sa trễ tuyến vú (Surgical Techniques of Mastopexy)

Nhiều kỹ thuật phẫu thuật treo sa trễ tuyến vú (mastopexy) đã được mô tả, trong đó ba phương pháp thường được sử dụng là đường quanh quầng vú (periareolar), đường dọc (vertical) và đường chữ T ngược (inverted - T). Việc lựa chọn kỹ thuật phụ thuộc vào mức độ sa trễ, lượng da dư, đặc điểm nhu mô tuyến vú và mục tiêu thẩm mỹ của bệnh nhân. Mỗi phương pháp có những ưu điểm và hạn chế riêng về khả năng điều chỉnh hình dạng tuyến vú, mức độ nâng phức hợp núm–quầng vú và đặc điểm sẹo sau phẫu thuật [3,9,10].

5.1. Kỹ thuật quanh quầng vú (Periareolar Mastopexy)

Kỹ thuật quanh quầng vú, còn gọi là kỹ thuật Benelli hoặc donut mastopexy trong một số biến thể, sử dụng đường rạch da quanh quầng vú kết hợp cắt bỏ một phần da dư hình vòng. Phương pháp này chủ yếu được chỉ định trong những trường hợp sa trễ nhẹ, lượng da dư ít hoặc cần điều chỉnh vị trí và kích thước quầng vú. Ưu điểm là sẹo giới hạn quanh quầng vú, tuy nhiên khả năng nâng và tái tạo hình dạng tuyến vú còn hạn chế, đồng thời có nguy cơ giãn rộng hoặc biến dạng quầng vú do sức căng đường khâu [9,10].

5.2. Kỹ thuật đường dọc (Vertical Mastopexy)

Kỹ thuật đường dọc sử dụng đường rạch quanh quầng vú kết hợp đường rạch kéo dài xuống cực dưới tuyến vú, tạo sẹo hình kẹo mút (lollipop scar). Phương pháp này thường phù hợp với sa trễ mức độ nhẹ đến trung bình, cho phép loại bỏ da dư và tái cấu trúc nhu mô nhằm cải thiện độ nhô cũng như hình dạng cực dưới tuyến vú. Ưu điểm là hạn chế chiều dài sẹo so với kỹ thuật chữ T ngược, nhưng có thể gặp tình trạng nhăn da hoặc dư da tạm thời ở cực dưới, đặc biệt khi lượng da dư đáng kể [9,10].

5.3. Kỹ thuật chữ T ngược (Inverted-T Mastopexy)

Kỹ thuật chữ T ngược sử dụng đường rạch quanh quầng vú, đường rạch dọc và đường rạch ngang theo nếp lằn dưới vú, thường được thiết kế theo mẫu Wise (Wise pattern). Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong những trường hợp sa trễ mức độ nhiều, dư da đáng kể hoặc sau giảm cân lớn, cho phép điều chỉnh bao da theo cả chiều đứng và chiều ngang. Hạn chế chính là chiều dài sẹo lớn hơn và nguy cơ chậm lành thương tại điểm nối chữ T [3,9,11].

Bảng. So sánh các kỹ thuật phẫu thuật treo sa trễ tuyến vú [9–11].

Kỹ thuật

Chỉ định thường gặp

Ưu điểm

Hạn chế

Periareolar

Sa trễ nhẹ, da dư ít

Sẹo giới hạn quanh quầng vú

Khả năng nâng hạn chế, nguy cơ giãn quầng vú

Vertical

Sa trễ nhẹ đến trung bình

Tái cấu trúc nhu mô tốt, không có sẹo ngang IMF

Khó xử lý lượng da dư lớn, có thể nhăn da cực dưới

Inverted-T

Sa trễ nhiều, dư da đáng kể

Kiểm soát bao da theo hai chiều, linh hoạt trong tạo hình

Sẹo dài hơn, nguy cơ chậm lành tại điểm nối chữ T

Việc lựa chọn phương pháp cần được cá thể hóa dựa trên đặc điểm giải phẫu và mức độ biến dạng tuyến vú, thay vì chỉ dựa vào phân độ sa trễ. Trong đó, kỹ thuật Wise pattern có những ưu thế nhất định khi cần xử lý lượng da dư lớn và tái định hình tuyến vú ở các trường hợp sa trễ nặng. Các nguyên tắc thiết kế, lựa chọn cuống nuôi và quy trình phẫu thuật của kỹ thuật này sẽ được trình bày chi tiết trong phần tiếp theo.

VI. Ứng dụng kỹ thuật wise pattern tại Bệnh viện thẩm mỹ EMCAS (Clinical Application of Wise-Pattern Mastopexy at EMCAS Aesthetic Hospital):

Kỹ thuật treo sa trễ tuyến vú theo mẫu Wise (Wise pattern) được ứng dụng trong điều trị những trường hợp sa trễ tuyến vú có chỉ định phù hợp, đặc biệt khi cần điều chỉnh lượng da dư đáng kể và tái định hình tuyến vú. Dưới đây là các bước của một case lâm sàng tại Bệnh viện Thẩm mỹ EMCAS nhằm minh họa sự thay đổi hình thái tuyến vú trước và sau phẫu thuật.

Bước 1: Đánh dấu

Đánh dấu đường giữa, nếp dưới vú, vị trí núm vú mới và giới hạn mô tuyến cần tạo hình

Bước 2: Thiết kế cuống

Mô tả cuống nuôi được sử dụng, chiều rộng cuống, hướng cuống và nguyên tắc bảo tồn tưới máu cho phức hợp quầng – núm vú (NAC)

Hình. Minh họa bảo tồn mạch máu cuống dưới tại Bệnh viện Thẩm mỹ EMCAS.

Bước 3: Tạo hình mô tuyến

Mô tuyến được giải phóng ở cực trên

Phần mô tuyến được giữ lại là ở cực dưới

Áp dụng phương pháp tạo hình mô tuyến như cố định, cuộn và chuyển vị

Dùng vạt cân cơ tại chỗ để gối thêm mô tuyến

 

Bước 4: Tạo hình da

Sau khi định hình khối mô tuyến mới, tiến hành điều chỉnh bao da và đóng vết mổ

VII. Kết luận (Conclusion)

Sa trễ tuyến vú là tình trạng biến đổi hình thái có cơ chế đa yếu tố, đòi hỏi sự đánh giá toàn diện về mức độ sa trễ, chất lượng bao da và đặc điểm nhu mô để lựa chọn phương pháp phẫu thuật phù hợp. Trong đó, kỹ thuật Wise pattern là một lựa chọn có giá trị đối với các trường hợp sa trễ mức độ nhiều, đặc biệt khi có lượng da dư đáng kể hoặc phì đại tuyến vú kèm theo.

Cách thực hiện một case sa trễ điển hình tại Bệnh viện Thẩm mỹ EMCAS minh họa khả năng ứng dụng kỹ thuật Wise pattern trong điều chỉnh bao da, tái cấu trúc nhu mô và định vị lại phức hợp núm–quầng vú. Tuy nhiên, việc bảo đảm tưới máu, bảo tồn cuống nuôi và theo dõi kết quả lâu dài vẫn là những yếu tố quan trọng nhằm tối ưu hóa hiệu quả thẩm mỹ và hạn chế biến chứng sau phẫu thuật.

 

References:

[1] Regnault P. Breast ptosis. Definition and treatment. Clin Plast Surg. 1976;3(2):193–203. PMID: 1261176.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1261176/

[2] Rinker B, Veneracion M, Walsh CP. Breast ptosis: causes and cure. Ann Plast Surg. 2010;64(5):579–584. doi:10.1097/SAP.0b013e3181c39377.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20354434/

[3] Wong C, Vucovich M, Rohrich R. Mastopexy and reduction mammoplasty pedicles and skin resection patterns. Plast Reconstr Surg Glob Open. 2014;2(8). doi:10.1097/GOX.0000000000000125.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25426385/

[4] Rehnke RD, Groening RM, Van Buskirk ER, Clarke JM. Anatomy of the superficial fascia system of the breast: a comprehensive theory of breast fascial anatomy. Plast Reconstr Surg. 2018;142(5):1135–1144. doi:10.1097/PRS.0000000000004948.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30511967/

[5] Smeele HP, Bijkerk E, van Kuijk SMJ, Lataster A, van der Hulst RRWJ, Tuinder SMH. Innervation of the female breast and nipple: a systematic review and meta-analysis of anatomical dissection studies. Plast Reconstr Surg. 2022;150(2):243–255. doi:10.1097/PRS.0000000000009306.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35652898/

[6] See MH, et al. Classification and assessment techniques of breast ptosis: A systematic review. J Plast Reconstr Aesthet Surg. 2023; 83:380–395.doi:10.1016/j.bjps.2023.04.003.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37302244/

[7] Martinez AA, Chung S. Breast Ptosis. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK567792/

[8] Bolletta E, McGoldrick C, Hall-Findlay E. Aesthetic breast surgery: what do the measurements reveal? Aesthet Surg J. 2020;40(7):742–752. doi:10.1093/asj/sjz249.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31541247/

[9] Ramanadham SR, Johnson AR. Breast lift with and without implant: a synopsis and primer for the plastic surgeon. Plast Reconstr Surg Glob Open. 2020;8(10):e3057. doi:10.1097/GOX.0000000000003057.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7647657/

[10] Davison SP, Spear SL. The limited scar mastopexy: current concepts and approaches to correct breast ptosis. Plast Reconstr Surg. 2004. doi:10.1097/01.PRS.0000139062.20141.8C.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15509961/

[11] Longevity of ptosis correction in mastopexy and reduction mammaplasty: a systematic review of techniques. 2022.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9428726/